Tajfun czy huragan? Skąd biorą się nazwy tajfunów przy Tajwanie

Jedna burza, trzy słowa

Meteorolodzy nazywają takie burze cyklonami tropikalnymi: to wirujące układy, które powstają nad oceanami tropikalnymi. Według Obserwatorium w Hongkongu, które wyjaśnia terminologię na swoich stronach edukacyjnych, najsilniejsze z nich nazywa się tajfunami na zachodnim Pacyfiku Północnym, huraganami na Północnym Atlantyku oraz w środkowej i wschodniej części Pacyfiku Północnego, a burzami cyklonowymi na północnym Oceanie Indyjskim.

Huragan, który przewędrowałby przez linię zmiany daty na zachodni Pacyfik, nie zmieniłby więc swojej natury, tylko słowo, którym się go określa. Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO) wymienia te nazwy obok siebie: huragan, tajfun, cyklon tropikalny albo bardzo silna burza cyklonowa – „w zależności od akwenu”.

Pochodzenie samego słowa „tajfun” jest niepewne. Obserwatorium w Hongkongu wymienia kilka proponowanych źródeł, od arabskiego i greckiego po chińskie dialektalne „tai fung”, czyli „wielki wiatr”.

Kiedy burza staje się tajfunem

Cyklony tropikalne klasyfikuje się według maksymalnej średniej prędkości wiatru w pobliżu ich środka. WMO opisuje kolejne stopnie tak: poniżej 63 kilometrów na godzinę układ jest depresją tropikalną. Powyżej 63 kilometrów na godzinę staje się burzą tropikalną i wtedy dostaje też nazwę. Gdy maksymalna średnia prędkość wiatru przekracza 116 kilometrów na godzinę, czyli 63 węzły, jest to huragan, tajfun lub jego odpowiednik, zależnie od akwenu.

Różne instytucje podają ten próg nieco inaczej: Obserwatorium w Hongkongu mówi na przykład o 118 kilometrach na godzinę lub więcej. Uśredniają też wiatr w różnych przedziałach czasu – Hongkong stosuje średnie 10-minutowe, a WMO publikuje wytyczne do przeliczania między okresami uśredniania. To jeden z powodów, dla których dwie służby mogą podać różną siłę tej samej burzy.

Powyżej podstawowego progu niektóre służby dodają własne kategorie. Od 2009 roku Obserwatorium w Hongkongu dzieli tajfuny na tajfun, silny tajfun i supertajfun. Na Atlantyku skala Saffira–Simpsona szereguje huragany od kategorii 1, z wiatrem od 119 do 153 kilometrów na godzinę, do kategorii 5, z wiatrem co najmniej 252 kilometry na godzinę.

Kto wybiera nazwy

Od 1 stycznia 2000 roku cyklony tropikalne na zachodnim Pacyfiku Północnym i Morzu Południowochińskim dostają nazwy ze wspólnej listy. Centralna Administracja Meteorologiczna Tajwanu (CWA) opisuje ją jako 140 nazw podzielonych na pięć grup po 28, przy czym każdy z 14 członków Komitetu ds. Tajfunów zgłosił 10 nazw. Nazwy nadaje Regionalne Wyspecjalizowane Centrum Meteorologiczne WMO w Tokio.

Według WMO nazwę dostają tylko burze o sile co najmniej burzy tropikalnej, razem z czterocyfrowym numerem identyfikacyjnym, a nazw używa się po kolei: lista nie zaczyna się od nowa co roku, tylko biegnie dalej od miejsca, w którym skończył się poprzedni sezon.

Wiele nazw wcale nie jest imionami ludzi. CWA publikuje ich znaczenia: Damrey to słoń, Kalmaegi – mewa, a Koki, jedna z najnowszych nazw na liście, to drzewo Hopea odorata.

Jak nazwy znikają z listy

Lista nie jest stała. Komitet ds. Tajfunów ESCAP/WMO może wycofywać nazwy i zastępować je nowymi. Na 58. sesji, która odbyła się na wyspie Czedżu w Republice Korei w dniach 10–13 marca 2026 roku, Komitet zatwierdził wycofanie ośmiu nazw – Wipha, Co-may, Matmo, Mitag, Ragasa, Bualoi, Kalmaegi i Fung-wong – i poprosił członków, którzy je zgłosili, o zaproponowanie następczyń na kolejną sesję (stan na 3 listopada 2026 r.).

Ta sama sesja zatwierdziła dziewięć nowych nazw. Według rządu Hongkongu Dim-sum, Koki, Gaeguri, Hebi, Tomo, Tirou, Narae, Burapha i Hoaban zastępują nazwy Kong-rey, Toraji, Man-yi, Usagi, Yagi, Ewiniar, Krathon i Trami, a także Jebi, wycofaną z powodu niestosownego znaczenia w innych językach (stan na 3 listopada 2026 r.).

Dlaczego Tajwan zaczyna od numeru

Tajwańscy synoptycy korzystają z listy po swojemu. CWA utrzymuje numery tajfunów jako główne oznaczenie, a nazwy międzynarodowe jako pomocnicze: pierwszy tajfun 2004 roku ma na przykład numer 0401 – rok, a po nim miejsce burzy w kolejności sezonu. CWA podaje, że w badaniu opinii ponad 74% ankietowanych wolało numery jako główne oznaczenie.

Numer niesie informację, której nie ma nazwa: od razu mówi, w którym roku burza powstała i które miejsce zajmuje w sezonie. Nazwę łatwiej za to zapamiętać.

Niezależnie od nazwy dla mieszkańców Tajwanu najważniejsze jest ostrzeżenie. Na zachodnim Pacyfiku Północnym między czerwcem a grudniem powstaje zwykle około 21–25 tajfunów, a mniej więcej 3–5 z nich oddziałuje na okolice Tajwanu. Kiedy CWA wydaje ostrzeżenia morskie i lądowe i jak czytać jej mapy prawdopodobieństwa, wyjaśnia strona Tajfuny; co jeden ze słynnych tajfunów zrobił z tłumikiem Taipei 101 – strona Tłumik Taipei 101. O drugiej sile, która kształtuje życie w Tajpej, opowiada artykuł Dlaczego na Tajwanie jest tyle trzęsień ziemi?