Tajwańska akademia narodowa

Czym się zajmuje

Ustawowe zadania Academia Sinica to doskonałość badań, kształcenie młodych naukowców i doradztwo w sprawach polityki publicznej. Ma 24 instytuty i 9 centrów badawczych w trzech wydziałach: nauk matematycznych i fizycznych, nauk o życiu oraz nauk humanistycznych i społecznych.

Poza głównym kampusem w Nankang wymienia jeszcze dwie lokalizacje: kampus południowy i Narodowy Park Badań Biotechnologicznych, ukończony w 2018 roku. Kształci też doktorantów w ramach Taiwan International Graduate Program, którego pierwszy absolwent ukończył studia w 2006 roku.

Z Nankinu do Nankang

Najstarszy zapis o planach akademii to wniosek przyjęty 17 kwietnia 1927 roku. W 1928 roku Academia Sinica powstała jako niezależna instytucja badawcza z Tsai Yuan-peiem jako prezesem i główną siedzibą w Nankinie; formalnie utworzono ją na pierwszym Zgromadzeniu Ogólnym 9 czerwca 1928 roku. Pierwszych 81 akademików wybrano w 1948 roku.

W 1949 roku akademia przeniosła się na Tajwan. Na czas dotarły tylko Instytut Historii i Filologii oraz Instytut Matematyki, a ich książki i zbiory przechowywano przez pewien czas w magazynie stacji kolejowej Yangmei. Budowę kampusu w Nankang rozpoczęto w 1954 roku, a 15 grudnia tego roku Academia Sinica zaczęła tam działalność administracyjną. W 1958 roku prezesem został Hu Shih.

W kolejnych dekadach nauki ścisłe i przyrodnicze odbudowywano instytut po instytucie. Instytut Fizyki reaktywowano w 1962 roku, Chemia stała się pełnym instytutem w 1965 roku, a od lat 70. kolejne biura przygotowawcze przekształcały się w instytuty chemii biologicznej, nauk o Ziemi, informatyki, statystyki, nauk biomedycznych, nauk atomowych i molekularnych, biologii molekularnej i astronomii. Wśród późniejszych prezesów byli Ta-You Wu (1983–1994) i Yuan T. Lee (1994–2006); od 2016 roku prezesem jest James C. Liao (stan na 3 listopada 2026 r.).

Nauki o Ziemi

Instytut Nauk o Ziemi wyrósł z grupy badań sejsmicznych w Instytucie Fizyki: biuro przygotowawcze powstało w 1976 roku, a pełnym instytutem stał się w sierpniu 1982 roku. Prowadzi badania w dwóch dziedzinach, geofizyce i geochemii, zarówno w skali globalnej, jak i tajwańskiej.

Instytut podaje, że jego geofizyka jest szczególnie mocna w sejsmologii i ma długą tradycję w geomagnetyzmie, a coraz więcej prac dotyczy GPS, grawimetrii i teledetekcji w badaniach aktywnej tektoniki. Geochemicy badają powstawanie gór, wulkany i datowanie skał, głównie metodami izotopów promieniotwórczych i trwałych. Instytut prowadzi sieci geofizyczne i geodezyjne na Tajwanie i pobliskich wysepkach, obok sieci innych instytucji, takich jak Centralna Administracja Meteorologiczna, oraz program doktorski z nauk o systemie Ziemi dla studentów zagranicznych.

Dwa przykłady pokazują, jak blisko miasta są te badania. Naukowcy instytutu zarejestrowali, jak Taipei 101 drgał podczas odległego trzęsienia ziemi i tajfunu (zob. Wahadło w drapaczu chmur), a w 2019 roku instytut współorganizował z obserwatorium wulkanów Tatun warsztaty o wulkanach Tatun i ograniczaniu zagrożeń wulkanicznych.

Astronomia i astrofizyka

Astronomia była jednym z pierwszych programów Academia Sinica po jej założeniu w 1928 roku. Instytut Astronomii i Astrofizyki (ASIAA) zaczynał w 1993 roku jako biuro przygotowawcze, utworzone z rekomendacji akademika Chia-Chiao Lina, a w czerwcu 2010 roku stał się pełnym instytutem. Mieści się w budynku Astronomii i Matematyki na kampusie Narodowego Uniwersytetu Tajwańskiego, ma biuro terenowe na Hawajach i podaje, że zatrudnia ponad 170 osób (stan na 3 listopada 2026 r.).

Jego badania sięgają od Układu Słonecznego i powstawania planet i gwiazd po galaktyki, kosmologię i supermasywne czarne dziury; działają w nim zespoły teoretyczne, eksperymentalne i konstruktorskie. Uczestniczy m.in. w projektach ALMA, Submillimeter Array, Greenland Telescope, Teleskopu Subaru i Teleskopu Kanadyjsko-Francusko-Hawajskiego, a wśród swoich projektów wymienia przegląd zakryć TAOS II, szukający obiektów za Neptunem, i radioteleskop przeglądowy BURSTT na Tajwanie.

Otwarta dla publiczności

Co roku w październiku, od 1998 roku, Academia Sinica organizuje dzień otwarty (Open House) z setkami atrakcji: wykładami, zwiedzaniem laboratoriów, wystawami plakatów i grami dla rodzin. Akademia gości też duże spotkania międzynarodowe: w 2016 roku 23. konferencję Pacific Science Association, a w 2017 roku 32. konferencję Międzynarodowej Rady Związków Naukowych (ICSU). Inne wydarzenia dla publiczności są na stronie Konferencje i wydarzenia.